Fasulye, ev bahçeciliğine yeni başlayanların ilk denediği sebzelerden biridir; çünkü tohumu iri, çimlenmesi hızlı ve gübre ihtiyacı düşüktür. Ancak yeni başlayanların yaşadığı klasik hayal kırıklığı da buradan doğar: tarlada sırayla ekilen fasulye, 3-4 metrekare alanı rahatça kaplar. Balkonda ya da teras köşesinde ise elinizde 1-2 metrekare taban alanı vardır.
Çözüm alanı büyütmek değil, alanı dikey kullanmak. Fasulyenin sarılıcı (oturak olmayan) çeşitleri doğası gereği tırmanıcıdır; sap uçları saat yönünün tersine dönerek her desteğe sarılır. Yani fasulye, dikey bahçeciliğe zorlanmaya ihtiyaç duymayan, buna zaten programlanmış bir bitkidir. Doğru çeşit + doğru saksı derinliği + sağlam destek üçlüsü kurulduğunda, 30 litre toprakla 2 metre yüksekliğe çıkan bir üretim duvarı elde edebilirsiniz.
Karar vermeden önce hangi ürünü istediğinizi netleştirmek gerekiyor: taze tüketilecek yeşil kabuk mu, tanesi iri tazeliği kısa barbunya mı, yoksa kışa saklanacak kuru tane mi? Bu üçü aynı bitki türünün (çoğunlukla Phaseolus vulgaris) farklı hasat aşamalarında toplanan çeşitleridir, ama ev bahçesi ekonomileri tamamen farklıdır.
| Ölçüt | Yeşil (taze) fasulye | Barbunya | Kuru fasulye |
|---|---|---|---|
| Hasat edilen kısım | Genç, lifsiz kabuk | Dolgun taze tane | Kurumuş sert tane |
| Ekimden hasada | Yaklaşık 50-60 gün | Yaklaşık 65-80 gün | Yaklaşık 90-110 gün |
| Hasat penceresi | Çok uzun, 2 günde bir toplama | Orta, dalga dalga | Tek seferde, kuruyunca |
| Saksı başına verim algısı | Yüksek (hacimli ürün) | Orta | Düşük (ağırlık az görünür) |
| Kap için minimum derinlik | 25-30 cm | 30 cm | 30-35 cm |
| Yeni başlayan için zorluk | Kolay | Kolay-orta | Orta (kuruma dönemi yağmura hassas) |
| Dikey yapıya uygunluk | Çok yüksek (sarılıcı çeşit bol) | Yüksek | Değişken, çoğu bodur |
Tablodaki en kritik satır "hasat penceresi". Yeşil fasulyede iki günde bir topladığınız sürece bitki çiçek açmaya devam eder; toplamayı bıraktığınız an tane olgunlaştırmaya geçer ve üretim durur. Kuru fasulyede ise tam tersi: bitkiyi baştan sona tane doldurmaya bırakırsınız, tek bir hasat alırsınız. Dolayısıyla 40x60 cm'lik bir balkon köşesinde kuru fasulye yetiştirmek, size yaklaşık bir öğünlük tane verir. Aynı alanda sarılıcı yeşil fasulye, sekiz-on hafta boyunca haftalık salata katkısı sağlar.
Fasulye kökü yüzeyden 40 cm'ye kadar inebilir ama pratikte 25-30 cm derinlik yeterlidir. Belirleyici olan derinlikten çok toplam toprak hacmi ve nem tamponudur. Küçük kaplarda toprak öğlen saatlerinde kuruyup akşam ıslanır; bu dalgalanma çiçek dökümünün en sık nedenidir.
| Kap tipi | Hacim | Uygun çeşit | Zayıf noktası |
|---|---|---|---|
| Askılı sepet (30 cm çap) | 8-12 litre | Bodur yeşil fasulye | Hızlı kuruma, günde 2 sulama |
| Balkon teneke/dikdörtgen saksı | 20-30 litre | Bodur + kısa sarılıcı | Destek sabitlemesi zayıf |
| Derin kova/tene (30 L, 35 cm derin) | 30 litre | Sarılıcı yeşil, barbunya | Ağırlık, taşıma zorluğu |
| Yükseltilmiş dar yatak (20x120 cm) | 60+ litre | Kuru fasulye sırası | Sabit alan gerektirir |
Destek konusunda üç pratik seçenek var: duvara gerilen ip ağı (en ucuz, en hafif), üç bambu çubuğun tepede bağlandığı üçayak (rüzgâra en dayanıklısı, saksı içinde kurulabilir) ve balkon korkuluğuna sabitlenen kafes. Rüzgârlı yüksek katlarda üçayak formu tercih edilmeli; tek çubuk, bitki dolduğunda yelken etkisiyle saksıyı devirir. Bir sarılıcı fasulye tam yapraklandığında 3-4 kilo ağırlığa ulaşabilir, bu yüzden desteğin kendisi de kap içine gömülü olmalı, sadece toprağa dayanmamalı. Gerekli malzeme listesini araç gereç konusunu anlattığımız bölümde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.
Fasulye baklagildir; kök nodüllerindeki bakteriler havadaki azotu bağlar. Bu yüzden azot ağırlıklı gübre vermek hatadır: bitki yapraklanır, çiçek bağlamaz. Saksı harcı için makul bir oran, üçte iki iyi kalitede torf-kompost karışımı, üçte bir perlit veya iri kum; kaba solucan gübresi eklenecekse hacmin yüzde 10'unu geçmemesi yeterli. Çiçeklenme başladığında potasyum ağırlıklı takviye verim üzerinde belirgin fark yaratır. Doğru karışımı kendiniz hazırlamak isterseniz to