Bir evde üretilen organik atığın büyük bölümü mutfaktan çıkar: sebze kabukları, kahve telvesi, çay posası, yumurta kabuğu, bayatlamış ekmek. Bu malzeme çöp poşetine girdiğinde oksijensiz ortamda çürür, kötü koku ve metan üretir. Aynı malzeme doğru koşullarda ayrıştığında ise bahçenizin en pahalı ihtiyacını, yani organik maddeyi bedava karşılar. Evde kompost yapma tam olarak bu dönüşümün kontrol altına alınmasıdır.
Saksı ve balkon bahçeciliğinde toprak kapalı bir sistemdir. Her sulamada besin yıkanır, her hasatta bir miktar organik madde bitkiyle birlikte ortamdan çıkar. Bir yıl kullanılmış saksı harcı genelde sıkışmış, su tutma kapasitesi düşmüş ve mikrobiyolojik olarak fakirleşmiş durumdadır. Kimyasal gübre bu tabloda yalnızca besin eksiğini kapatır; toprağın yapısını, gözenekliliğini ve mikroorganizma nüfusunu onarmaz. Kompost her üçünü birden yapar. Doğru toprak seçimi konusunu okuduysanız, harç karışımlarında "organik bileşen" olarak geçen kısmın karşılığı çoğunlukla komposttur.
Kompostlaşma bir mikroorganizma faaliyetidir ve bu canlılar kabaca 25–30 birim karbona 1 birim azot oranında beslenir. Pratikte bunu "kahverengi" ve "yeşil" malzeme olarak düşünmek yeterlidir.
| Malzeme | Grup | Rolü | Notlar |
|---|---|---|---|
| Kuru yaprak, karton, gazete | Kahverengi (karbon) | Hava boşluğu, koku kontrolü | Parçalanması yavaş, küçültmek gerekir |
| Sebze-meyve kabuğu | Yeşil (azot) | Nem ve hızlı besin | Fazlası sulanma ve koku yapar |
| Kahve telvesi | Yeşil | Azot açısından zengin | Topaklanır, karıştırılmalı |
| Çim biçme artığı | Yeşil | Isınmayı hızlandırır | Kalın katman halinde koyulmaz |
| Yumurta kabuğu | Nötr | Kalsiyum | Ezilmezse yıllarca çözünmez |
| Et, süt, yağ, pişmiş yemek | Kullanmayın | — | Koku ve kemirgen davetiyesi |
Hacim olarak yaklaşık 2–3 ölçek kahverengiye 1 ölçek yeşil iyi bir başlangıç oranıdır. Nem, sıkılmış sünger kıvamında olmalı: elinizde sıktığınızda birkaç damla su gelmeli, akmamalı.
| Yöntem | Gereken alan | Süre | Koku/haşere riski | Maliyet | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|---|
| Açık yığın | En az 1 m² | 6–12 ay | Orta-yüksek | Sıfır | Bahçesi olan, aceleci olmayan |
| Kapalı kompost kutusu | 0,3–0,5 m² | 4–8 ay | Düşük | Orta | Küçük bahçe, teras |
| Döner varil (tumbler) | 0,5 m² | 2–3 ay | Çok düşük | Yüksek | Hızlı sonuç isteyen |
| Solucan kompostu | Bir kasa kadar | 3–4 ay | Düşük (bakım şartıyla) | Orta | Balkon ve apartman |
| Bokashi (fermente) | Bir kova | 2 hafta + gömme | Çok düşük | Orta (kepek gideri) | Mutfakta yer sıkıntısı olan |
Tabloda dikkat edilmesi gereken nokta şudur: hız arttıkça ya maliyet ya da işçilik artıyor. Açık yığın bedavadır ama havalandırma için düzenli karıştırma ve geniş alan ister. Solucan kompostu balkonda çalışır, ancak kırmızı Kaliforniya solucanı 15–25 °C aralığında verimlidir; kışın donan, yazın 35 °C'yi geçen bir balkonda kasa korunaklı bir yere alınmalıdır. Bokashi ise teknik olarak kompost değil fermantasyondur; çıkan ürün doğrudan saksıya konulamaz, toprağa gömülüp 2–4 hafta beklenmesi gerekir.